Isıtma Sistemi ve Termostat Bakımı

Kışın ilk soğuk sabahında üfleyicinin ılık hava basması, çoğu sürücünün konfor meselesi sandığı ama aslında motorun sağlığıyla doğrudan bağlantılı bir konudur. Araçtaki kalorifer, motor soğutma devresinin bir kolu olarak çalışır; yani ısıtmadan gelen bir şikâyet, çoğu zaman soğutma sisteminde bir sorunun ilk habercisidir. Aşağıda ısıtma sistemi bakımı konusunu, kafanızda dolaşan sıradan sorulardan başlayarak adım adım ele alıyoruz.

Araçta ısıtma nasıl çalışır?

Motor çalıştıkça soğutma suyu ısınır. Termostat, su sıcaklığı çalışma değerine (genellikle 85-95 °C bandı) ulaşana kadar büyük devreyi kapalı tutar, sıcak su küçük devrede dolaşır. Bu sıcak suyun bir kısmı torpido altındaki kalorifer radyatörüne (heater core) gider. Üfleyici fan bu küçük radyatörün üzerinden hava geçirir ve kabine ılık hava üflenir. Yani ısıtma için üç şey şart: yeterli ve temiz antifriz, doğru çalışan termostat ve tıkanmamış bir kalorifer radyatörü ile sağlam bir fan.

Termostat arızalıysa nasıl anlarım?

İki tip arıza vardır ve belirtileri tam zıttır:

• Açık kalan termostat: Motor ısınmakta çok gecikir, gösterge iğnesi orta seviyeye ulaşmaz veya yolda düşer. Kalorifer ılık üfler, uzun yolda soğur. Yakıt tüketimi artar.
• Kapalı kalan (sıkışmış) termostat: Motor hızla ısınır, gösterge kırmızıya yaklaşır, genleşme kabında kaynama ve taşma görülür. Bu durumda motoru zorlamayın; silindir kapağı zarar görebilir.

Basit bir kontrol: Motoru soğukken çalıştırıp üst radyatör hortumunu elleyin. Motor ısınırken hortum uzun süre soğuk kalıp, sonra bir anda ısınıyorsa termostat açılıyor demektir. Baştan sıcaksa termostat sürekli açık, motor kaynarken hâlâ soğuksa kapalı sıkışmış olabilir.

Adım adım kontrol ve bakım

1. Antifriz seviyesini soğukken kontrol edin. Genleşme kabındaki MIN-MAX çizgileri arası olmalı. Sıcak motorda kapağı kesinlikle açmayın; basınçlı sıcak su fışkırır.
2. Antifrizin durumuna bakın. Rengi kararmış, içinde pas parçacıkları veya yağlı bir film varsa sistem kirlenmiştir. Yağ bulaşığı contadan sızıntı işaretidir, uzmana gösterin.
3. Karışım oranını ölçün. Refraktometre veya basit bir antifriz ölçer ile donma noktasını görün. Bölgenize göre -25 °C ile -35 °C arası hedefleyin. Sadece su eklenmiş sistemler kışın donarak radyatörü ve motor bloğunu çatlatır.
4. Hortumları sıkın ve elleyin. Soğukken kalorifer ve radyatör hortumlarını sıkıştırın; sertleşmiş, çatlamış, süngerleşmiş olanlar değiştirilmeli. Kelepçe diplerindeki beyaz-yeşil kabuklanma sızıntı işaretidir.
5. Kalorifer radyatörünün giriş-çıkışını karşılaştırın. Isıtmayı en sıcağa alıp motor çalışırken motor bölmesindeki iki ince kalorifer hortumunu yoklayın. Biri sıcak, diğeri belirgin soğuksa peteğin içi tıkalıdır veya devrede hava vardır.
6. Sistemdeki havayı alın. Rölantide, kaloriferi maksimum sıcak konumda, genleşme kabı kapağı açık şekilde motoru çalıştırın; hava kabarcıkları çıkana ve kalorifer sıcak üfleyene kadar bekleyin. Bazı araçlarda hava alma vidası bulunur.
7. Polen filtresini değiştirin. Üfleme zayıfsa suçlu çoğu zaman tıkalı polen filtresidir. Motorun aldığı hava filtresiyle karıştırmayın; ikisi ayrı parçadır ve ikisinin de kendi değişim aralığı vardır.
8. Üfleyici fanı test edin. Tüm kademelerde çalışıyor mu? Sadece son kademede çalışıyorsa fan direnci (rezistans) bozulmuştur; ucuz ve değişimi kolay bir parçadır.
9. Hava yönlendirme kapaklarını dinleyin. Ayak-yüz-cam konumları arasında geçerken tık tık sesleri geliyorsa aktüatör dişlisi kırılmıştır. Isı gelir ama istediğiniz yere gitmez.
10. Gerekiyorsa devreyi yıkatın. Antifriz değişim aralığı geldiyse (üretici genelde uzun ömürlü sıvılarda birkaç yılda bir belirtir) sistemi boşaltıp temiz su ile yıkatın, ardından doğru tip antifrizle doldurun.

Belirti - olası sebep tablosu

Sık yapılan hatalar

• Eksilen antifrize musluk suyu eklemek. Kireç ve mineraller kalorifer peteğinin ince kanallarını tıkar; hem ısıtma biter hem korozyon başlar.
• Farklı renk/tip antifrizleri karıştırmak. Bazı katkılar birbiriyle re